برای مشاهده بهتر مطالب سایت از مرورگر فایر فاکس یا کروم استفاده کنید.

اخلاص راز بقای عاشورا - موسسه آموزشی پژوهشی مذاهب اسلامی

اخلاص راز بقای عاشورا

هيچ حادثه‏ اى در تاريخ اسلام صفا و پاكى و پالايش كربلا را ندارد. به گواهى تاريخ، در تمام جنگ‏هاى صدر اسلام اندك ناخالصى ‏ها و گاه نقطه‏ هاى تاريكى از نفاق، دنياخواهى و خودخواهى را مى‏توان يافت. سست‏ عنصران در گرماگرم نبرد صحنه را رها ‏كرده و يا به اميد «زر»، سر را از خطر مى ‏ربودند و يا از ترس جان، پيامبر يا امام را تنها مى‏ گذاشتند. احُد گواه تلخ دنياخواهى و خندق (احزاب) نشان روشن هراس و ترس در لحظه‏ هاى دشوار و خطرخيز (رويارويى با عمرو بن عبدود) است. در غزوات ديگر و جنگ‏ هاى عصر اميرالمؤمنين (علیه السلام) مانند صفّين گاه سرپيچى و عدم اطاعت از فرماندهى، پيمان‏شكنى و فتور در اراده‏ ها را بارها شاهد و ناظر هستيم.

شهرتى كه كوفه به عنوان شهر سست عهدى و پيمان‏شكنى در برخورد با امام على (علیه السلام)، امام حسن (علیه السلام)، مسلم بن عقيل و زيد بن على بن الحسين (علیهم السلام) مى ‏يابد از همين رهگذر است.

امّا كربلا چيز ديگر است؛ آنانى كه در عاشورا ماندند و عارفانه جان باختند، از هر ترديد، تزلزل، دودلى و سستى رها بودند. اباعبداللّه آنان را از صافى ‏ها گذرانده بود، راه را براى برگشتن گشوده و بيعت را از دوش همگان برداشته بود تا هركس سر «ديگرى» دارد، سر خود گيرد و از كربلا بيرون رود تا حادثه‏اى پاك و بى ‏غبار، الگويى بى‏ نقص و كامل و نمونه‏ اى بى ‏خدشه به انسان عرضه كند.

در منزلگاه «زباله» وقتى خبر شهادت عبداللّه بن يقطر به امام رسيد، حضرت ياران و همراهان را جمع كرد و سپس نامه ‏اى را بيرون آورد و براى آنان خواند كه بخشى از آن چنين بود:

«فَانَّهُ قَدْ أَتانى‏ خَبَرٌ فَظيعٌ؛ قَتْلُ مُسْلِم بْنِ عَقيلَ وَ هانِى بْنِ عُرْوَةٍ وَ عَبْدِاللَّهِ بْنِ يَقْطُرْ وَ قَدْ خَذَلَنا شيعَتُنا. فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمُ الانْصِرافَ فَلْيَنْصِرِفْ فى‏ غَيْر حَرَجٍ لَيْسَ عَلَيْهِ ذِمامٌ‏»؛[1] خبر دردناك شهادت مسلم و هانى و عبداللّه يقطر به من رسيده است و شيعيان ما را رها ساخته ‏اند. هر آن كه دوست دارد، برگردد، بر او حرجى و مانعى نيست كه من بيعتم را از او برداشتم.

بسيارى با شنيدن اين پيام از اطراف امام پراكنده شدند و بازگشتند،[2] زيرا اباعبداللّه مرگ شرافتمندانه را فرجام ناگزير اين حركت معرّفى كرده بود.

آنانى كه زندگى ذلّت‏بار را بر مرگى افتخارآميز ترجيح دادند، عافيت را بر عاشورا برگزيدند.

اين پالايش و تصفيه و گزينش در طول جريان كربلا بارها اتّفاق مى ‏افتد.

اباعبداللّه (علیه السلام) خود مى ‏داند كه انقلاب او بايد گزيده ‏ترين و ناب‏ ترين انقلاب باشد و عاشوراى او همان‏گونه كه خود فرمود: وَ لَكُمْ فِىَّ أُسْوَةٌ، الگو و سرمشق همه عصرها و نسل‏ها گردد.

امام هنگام ورود به كربلا، روز دوم محرم‏الحرام سال 61، در جمع ياران و همراهان چنين دعا كرد:

«أللَّهُمَّ أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَرْبِ وَ الْبَلاءِ! ههُنا مَحَطُّ رِحالِنا وَ ههُنا وَاللَّهِ مَحَلُّ قُبورِنا وَ ههُنا وَاللَّهِ مَحْشَرُنا وَ مَنْشَرُنا وَ بِهذا وَعَدَنى‏ جَدّى‏ رَسُولُ‏اللَّهِ (صلی الله علیه وآله) وَ لا خَلافَ لِوَعْدِه‏»؛[3] خدايا! از كرب و بلا (اندوه و رنج) به تو پناه مى ‏برم. اين‏جا جايگاه فرود آمدن ما و سوگند به خدا مزار و قبرهاى ما است. سوگند به خدا از همين‏ جا در روز قيامت برمى ‏خيزيم و محشور مى ‏شويم. من اين وعده را از جدّم رسول خدا (صلی الله علیه وآله) شنيدم و در وعده او ترديد و خلافى نيست.

همراهان اباعبداللّه (علیه السلام) امام را مى‏ شناسند و مى‏ دانند اين سخنان، با اين تأكيد و قاطعيّت، ترديدناپذيرند و اين سرزمين مشهد همه كسانى است كه با حسين (علیه السلام) مى ‏مانند. مردان ايمان و حماسه، عارفان به حسين و راه او تزلزل و تذبذب نمى ‏شناسند و از اين وعده‏ گاه عشق و حرّيت و وصال گامى فراپس نمى‏ نهند.

نوشته‏ اند كه حضرت عيسى مسيح (علیه السلام) در طول عمر نبوّت خود، دوازده تن يار مخصوص به نام «حواريّون» تربيت كرد و از ميان آن‏ها وصىّ و جانشين خود را برگزيد. شبى كه عيسى آن را پيشگويى كرده بود و آن شب، شبِ گرفتارى او بود، به دليل ترس از دشمن هيچ‏يك از آن‏ها گرد او جمع نشدند و چون دشمن بر او دست يافت و او را گرفتار كرد، هركدام به سويى رفتند و تنها، بزرگ آن‏ها كه شمعون يا به تعبير انجيل كنونى «پطرس» بود، دورادور به دنبال عيسى مى ‏آمد تا از او خبرى بگيرد. طبق انجيل كنونى، آن شب حواريّون‏ تا سپيده ‏دم از ترس جان خود سه ‏بار عيسى را انكار كردند و حاضر نشدند خود را معرّفى كنند![4]

در اين مقايسه ‏ها، عظمت كربلا را بيش‏تر درمى ‏يابيم و صفا، اخلاص و پاكبازى اصحاب امام حسين (علیه السلام) را روشن‏تر درك مى‏ كنيم. امام (علیه السلام) نزديك غروب تاسوعا و پس از آن كه از طرف دشمن مهلت داده شد (و يا پس از نماز مغرب)، در ميان افراد بنى ‏هاشم و ياران خويش قرار گرفته، اين خطابه را ايراد كرد:

«أُثْنى عَلَى اللَّهِ أَحْسَنَ الثَّناءِ وَ أَحْمَدُهُ عَلَى السَّرّاءِ وَالضَّرّاءِ أَللَّهُمَّ إِنى أَحْمَدُكَ أَنْ أَكْرَمْتَنا بِالنُّبوَّةِ وَ عَلَّمْتَنَا الْقُرْآنَ وَ فَقَّهْتَنا فِى الدّينِ وَ جَعَلْتَ لَنا أَسْماعاً وَ أَبْصاراً وَ أَفْئِدَةً وَ لَمْ تَجْعَلْنا مِنَ الْمُشْرِكينَ. أَمَّا بَعْدُ فَإِنى لا أَعْلَمُ أَصْحاباً أَوْلى‏ وَ لا خَيْراً مِنْ أَصْحابى وَ لا أَهْلَ بَيْتٍ أَبَرَّ وَ لا أَوْصَلَ مِنْ أَهْلِ بَيْتى فَجَزاكُمُ اللَّهُ عَنى جَميعاً خَيْراً»؛[5]

خدا را به بهترين وجه ستايش كرده و در شدايد و آسايش و رنج و رفاه، مقابل نعمت‏ هايش سپاسگزارم. خدايا! تو را مى ‏ستايم كه بر ما خاندان، با نبوّت كرامت بخشيدى و قرآن را به ما آموختى و به دين و آيين‏مان آشنا ساختى و به ما گوش [حق‏ شنو] و چشم [حق‏بين‏] و قلب [روشن‏] عطا فرموده ‏اى و از گروه مشرك و خدانشناس قرار ندادى. امّا بعد، من اصحاب و يارانى بهتر از ياران خود نديده ‏ام و اهل‏بيت و خاندانى باوفاتر و صديق ‏تر از اهل‏بيت خود سراغ ندارم، خداوند به همه شما جزاى خير دهد.

امام در ادامه اين سخنان، ديگربار ياران را به رفتن و حتّى به بيرون بردن‏ ديگران از صحنه تشويق مى‏ كند. آيا اين كار براى ساختن عاشورايى مهذّب و بى‏ نقص نيست؟ آيا حضور ترديد و تشويش و دودلى حتّى در يك‏نفر، غبارى بر آيينه زلال كربلا نخواهد بود؟ همين است كه كربلا را ممتاز مى‏ كند و بر قلّه حادثه‏ هاى تاريخ اسلام مى ‏نشاند.

اباعبداللّه الحسين (علیه السلام) براى تعالى روح، صفاى كامل باطن و خلوص و حضورى عاشقانه، ياران را دعوت مى‏ كند تا شب عاشورا را به عبادت و نماز و استغاثه و تلاوت قرآن بگذرانند و اين گروه عاشق و پاكباز، شبى بى‏ بديل مى ‏سازند؛ شبى كه بى ‏شك «شب قدر تاريخ اسلام» است. در روايت آمده است:

«وَ لَهُمْ دَوِىٌّ كَدَوِىِّ النَّحْلِ مابَيْن راكِعٍ وَ ساجِدٍ وَ قائِمٍ وَ قاعِدٍ».[6] زمزمه ‏اى همچون زمزمه كندوى عسل در فضاى كربلا پيچيده بود و آنان پيوسته در حال قيام و قعود و ركوع و سجود بودند.

آرى، عسل‏ سازان كربلا شهدى ساختند كه تا ابديّت كام انسان‏ها را حلاوت و شيرينى مى ‏بخشد و شفابخش جان و روح آنانى است كه الگويى براى عشق بازى و پاكبازى و زيستنى پاك و پويا مى‏ طلبند و مگر قرآن نفرموده است:

«يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِها شِرابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُهُ فِيهِ شِفاءٌ لِلنَّاس»؛[7] از درون [شكم‏] آن، شهدى كه به رنگ‏هاى گوناگون است، بيرون مى ‏آيد.

همين الگوى منزّه و خالص، هشت سال دفاع مقدّس ما را الهام ‏بخش و راهنما بود. فرماندهان در هنگام عمليّات يا شب عمليّات، خاموش كردن‏ چراغ و دعوت به رفتن را تداعى تصفيه و پالايش كربلا مى ‏ساختند و رزمندگان شب عمليّات را به ياد شب عاشورا با تهجّد و اشك و نماز به صبحى شكوهمند پيوند مى‏ زدند، با خواندن زيارت عاشورا جبهه را با كربلا يگانه مى ‏ديدند و مكتب اباعبداللّه را چراغ راه و اسوه جهاد و دفاع خود قرار مى ‏دادند.[8]

 


[1] . مفید، ارشاد، ج2، ص76.

[2] . همان: «فَتَفَرَّقَ النَّاسُ عَنْهُ وَ أَخَذُوا يَمِيناً وَ شِمَالًا حَتَّى بَقِيَ فِي أَصْحَابِه‏».

[3] . نورالثقلين، ابن جمعه حويزى، ج 4، ص 221.

[4] . سوگنامه اباعبداللّه، على اصغر ظهيرى، ص 71.( اقتباس از نفس المهموم، ص 286).

[5] . مفید، ارشاد، ج2، ص92.

[6] . ابن شهر آشوب، المناقب، ج2، ص269.

[7] . نحل( 16)، آيه 69.

[8] . علی تقی زاده اکبری، عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس.