برای مشاهده بهتر مطالب سایت از مرورگر فایر فاکس یا کروم استفاده کنید.

سؤال: علت‌ های اختلاف دیدگاه شیعه و اهل سنّت نسبت به زمان تولد پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) چیست؟ - موسسه آموزشی پژوهشی مذاهب اسلامی

سؤال: علت‌ های اختلاف دیدگاه شیعه و اهل سنّت نسبت به زمان تولد پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) چیست؟

پاسخ:

ثبت تاریخ‌های ولادت، وفات و شهادت پیامبران، ائمه اطهار(علیهم السلام) و اولیای الهی؛ یکی از قدیمی‌ترین کارهای علمی است که مورّخان اسلامی بدان پرداخته‌اند و کتاب‌ها و مقالاتی نیز در این موضوع به رشته تحریر در آورده‌اند، اما با وجود توجه فراوان به این تاریخ‌ها، اختلافات بسیاری در ثبت و ضبط آنها به چشم می‌خورد. یکی از این اختلاف‌ها مربوط به ولادت پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) است.

عموم سیره نویسان اتفاق دارند که، تولد پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه وآله) در عام الفیل، سال 570 میلادی بوده است؛ زیرا آن‌حضرت به‌طور قطع، در سال 632 میلادی در گذشته است، و سن مبارک آنحضرت 62 تا 63 بوده است. بنابراین، ولادت ایشان در حدود 570 میلادی خواهد بود. اکثر محدّثان و مورّخان بر این قول اتفاق دارند که تولد پیامبر، در ماه ‏ربیع الاول بوده،[1] اما درباره روز تولد پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) میان علمای شیعه و اهل سنت اختلاف نظر وجود دارد:

الف) دوازدهم ربیع الاول:

این نظریه، میان اهل سنت مشهور است که ظاهراً کهن‌ترین نص آن، مربوط به ابن اسحاق است که آرای او در بسیاری از اخبار سیره، رسمیت یافته‌اند. عبارت ابن اسحاق، این است: «ولد رسول الله(صلی الله علیه وآله) یوم الاثنین، لاثنتی عشرة لیله خلت من شهر ربیع الاول، عام الفیل»؛[2] رسول خدا(صلی الله علیه وآله) در روز دوشنبه، دوازدهم ربیع الاول عام الفیل متولد شد. و بیشتر منابع اهل سنت نیز از ابن اسحاق آن‌را نقل کرده‌اند.

در میان شیعیان؛ شیخ کلینی(ره) این نقل را در روز جمعه پذیرفته است: «وُلِدَ النَّبِی(صلی الله علیه وآله) لِاثْنَتَی عَشْرَةَ لَیلَةً مَضَتْ مِنْ شَهْرِ رَبِیعٍ‏ الْأَوَّلِ‏ فِی عَامِ الْفِیلِ یوْمَ الْجُمُعَةِ...»؛[3] پیامبر (صلی الله علیه وآله) در روز جمعه دوازدهم ربیع الاول‏ عام الفیل‏ متولد شد.

مسعودی در «اثبات الوصیة»، روز ولادت پیامبر(صلی الله علیه وآله) را ابتدا دوم ربیع الاول و پس از آن، روز جمعه دوازدهم ربیع الاول دانسته و آن‌را صحیح‌تر می‌داند.[4]

ب) هفدهم ربیع الاول:

مشهور میان شیعیان این است که تولد پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) در هفدهم ربیع الاول است.[5]

درباره علت اختلاف مورّخان مسلمان در مورد روز تولد پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) باید گفت:

   ۱. این اختلاف همچون رویدادهای دیگر تاریخی، از همان آغاز وجود داشته و امری عادی و طبیعی بوده است. اما علم تاریخ به معنای اصیل آن؛ یعنی دانستن تاریخ ولادت و وفات، جزو علوم عربی و سنت تاریخ‌نگاری اسلامی از آغاز شکل‌گیری این علم در دنیای اسلام است. و لازم است در اختلاف تواریخ؛ راه‌های خاصی برای تعیین تاریخ درست ارائه داد؛ در حالی‌که به صورت منظم و روش‌مند تا کنون در این‌باره چیزی نوشته نشده است.

   ۲. با توجه به این‌که برای مورّخان شیعه تعیین روز ولادت و وفات و شهادت پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) و ائمه اطهار(علیهم السلام) از اهمیت بیشتری برخوردار بود، بیشتر عالمان این رشته، راه‌حلی برای آسان کردن کار مردم ارائه می‌دادند‌ و آن این‌که؛ یک روز را براساس شهرتی که محصول بررسی علمی و مسائل دیگر بوده است، برای ولادت و یا وفات، معیّن می‌کردند.

پی نوشت:                                

[1]. برگرفته از نمایه «ولادت پیامبر و استحباب روزه در روز دوشنبه»، سؤال 4627. سایت اسلام کوئیست.

[2]. ابن هشام حمیرى معافرى، السیرة النبویة، ج 1، ص 158، دار المعرفة، بیروت، بی‌تا؛ طبرى، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، ج 2، ص 156، دار التراث، بیروت، چاپ دوم، 1387ق.

[3]. کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفارى، على اکبر، آخوندى، محمد، ج 1، ص 439، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407 ق.

[4]. «و روی ان السید محمّدا صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ولد مع طلوع الفجر من یوم الاثنین مطهّرا- و روی یوم الجمعة- لاثنتی عشرة لیلة خلت من شهر ربیع‏ الأول‏ فی عام الفیل و هو عام الفتح- و هو أصح»؛‏ مسعودى، على بن حسین، إثبات الوصیة للإمام علیّ بن أبی طالب، ص 114، انتشارات انصاریان، قم، چاپ سوم، 1426ق.

[5]. طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری بأعلام الهدی، ج 1، ص 42، مؤسسه آل البیت(ع)، قم، چاپ اول، 1417ق؛ قطب الدین راوندی، سعید بن عبد اللّٰه، الخرائج و الجرائح، ج 2، ص 760، مؤسسه امام مهدی عجل الله تعالی فرجه، قم، چاپ اول، 1409ق؛ علامه مجلسی، جلاء العیون‏، ص 64، انتشارات سرور، قم، چاپ نهم، 1382ش.

* منبع : سایت اسلام کوئیست.