برای مشاهده بهتر مطالب سایت از مرورگر فایر فاکس یا کروم استفاده کنید.

سؤال: تفاوت تعريف اصطلاح خبر صحیح قدما با صحیح متأخران چگونه است؟ - موسسه آموزشی پژوهشی مذاهب اسلامی

سؤال: تفاوت تعريف اصطلاح خبر صحیح قدما با صحیح متأخرانچگونه است؟

جواب: صحیح نزد قدمایی چون کلینی، صدوق و طوسی (رحمهم االله) با صحیح نزد متأخران شیعه متفاوت است. حدیث نزد قدمای شیعه بر دو دسته بوده است: صحیح و غیر صحیح.

تعریف صحیح قدمایی: «هوَ ما وَثَقُوابِكَونِه مِنَ المعصومینَ (علیهمُ السَّلامُ) أعَمُّ من أن یكونَ منشَأَ وُثُوقِهم كَونَ الراوي مِنَ الثِّقاتِ أو أماراتٍ أُخَر»؛[1] حدیث صحیح قدمایی حدیثی است که نسبت به صدور آن از معصوم (علیه السلام) اطمینان حاصل شود. خواه منشأ این اطمینان وثاقت راوی باشد یا قرائن دیگر.

بنابراین صحیح نزد قدمای شیعه خبری بوده است كه:

  1. یا افراد مورد وثوق آن رانقل كرده باشند؛ اگرچه غیرامامی باشند
  2. یا خبری كه همراه قرائنی باشد كه موجب علم به مضمون آن گردد.

برخی از این قرائن عبارت بودند از:

  • وجود حدیث دریک یا دو اصل از اصول اربعمأة؛
  • وجود حدیث در اصلی متعلق به یکی از اصحاب اجماع مثل: زراره، محمد بن مسلم، صفوان و ...؛
  • وجود حدیث در كتب عرضه شده بر امام (علیه السلام) که مورد تأیید حضرت نیز واقع شده است مانند: كتاب «یونس بن عبدالرحمن» و کتاب «فضل بن شاذان» که بر امام عسکری (علیه السلام) عرضه و تأیید شدند؛ وجود حدیث در کتب مشهور و مورد اعتماد سلف.
  • موافقت متن حدیث با قرائن صحت، از قبیل کتاب؛ سنت؛ اجماع مسلمانان یا اجماع امامیه؛ دلیل عقلی قطعی و...[2]

اما با توجه به اینکه به مرور زمان بسیاری از قرائن فوق از بین رفت و دیگر نمی شد از آنها برای صحّت روایات بهره برد برخی از محدثان شیعه احادیث راصرفاً بر اساس وضعیت راویان آن بررسی و دسته بندی کردند. از این رو حدیث نزد عده ی زیادی از متأخران شیعه، از زمان سید احمد بن طاووس (م ٦٧٣ هـ) به بعد، به چهار دسته تقسیم شده است: صحیح، حسن، موثق و ضعیف.

این تقسیم بندی صرفاً بر مبنای ویژگی های سندی روایات است. یعنی اتصال و انقطاع سند و ویژگی های راویان موجود در آن. طبق این مبنا صحیح نزد متأخران حدیثی است كه «سند آن به معصوم متّصل باشد وراویان همگی امامی و عادل باشند».

بنابراین از آنجا كه صحیح قدمایی اعم از صحیح متأخران است، بسیاری از روایاتی كه نزد قدما صحیح بوده نزد متأخران كه صرفاً صحّت سندی راملاک قرار داده اند ممكن است ضعیف به شمار آید. از همین رو است كه در كافی روایات مرسل و روایات نقل شده از افراد مجهول و ضعیف نیز به چشم می خورد که متقدمان به دلیل وجود قرائنی آنها راصحیح می دانستند.

البته باید توجه داشت که ضعیف السند همواره به معنای بی اعتبار (مردود بودن) حدیث نیست. نزد بسیاری از متأخران اموری همچون شهرت فتوایی بر طبق حدیث یا ارزیابی های متنی می تواند ضعف سند راجبران و عملاً حدیث رامعتبر سازد. به این معنا که حدیث, ضعیف السند اما معتبر باشد, مانند احادیث مقبول.با توجه به مطالب فوق باید گفت: چنانچه عبارتِ «بالآثار الصحیحة عن الصادقین (علیهم السلام» مرحوم کلینی راحاکی از شهادت بر صحّت روایات کتاب بدانیم بی شک این صحّت، طبق اصطلاح قدما خواهد بود و منافاتی ندارد که طبق اصطلاح متأخران بسیاری از این روایات از لحاظ سندی ضعیف شمرده شوند.

 


[1] . خاتمه مستدرک، ج3، ص482، به نقل از از تعلیقه وحید بهبهانی بر منهج المقال، ص6.

[2] . برای آگاهی بیشتر ر.ک: وسائل الشیعة، ج20، ص95-93(فایده هشتم)؛ مشرق الشمسین، ص3؛ منتقی الجمان، ج1، ص13.