برای مشاهده بهتر مطالب سایت از مرورگر فایر فاکس یا کروم استفاده کنید.

سؤال: اعتقادات فرقه ی کلامی ماتریدیه نسبت به «معاد» و رویت خدا در قیامت چگونه است؟ - موسسه آموزشی پژوهشی مذاهب اسلامی

سؤال: اعتقادات فرقه ی کلامی ماتریدیه نسبت به «معاد» و رویت خدا در قیامت چگونه است؟

جواب: به اعتقاد ماتریدیان، مباحث مربوط به معاد، از مباحثی است كه با ادله سمعی و نقلی اثبات می‌شود و بدین جهت، آنان درباره ی مسائل مربوط به معاد و حتی ضرورت وجود معاد، استدلال عقلی ارائه نكرده‌اند. با این حال، مباحث آنان در این باب با سایر فرق اسلامی تفاوت عمده‌ای ندارد. آنان به پرسش و پاسخ در قبر، نقمات و نعمات قبر، آفرینش بهشت و دوزخ و جاودانگی آنها و طبقات مختلف آنها، میزان و صراط و حوض و شفاعت و... قائلند.[1]

از جمله مسائلی كه ماتریدیان به آن باور دارند، رؤیت خدا در قیامت توسط مؤمنان است. علی رغم این كه آنان در مباحث خداشناسی، دیدگاهی كاملا تنزیهی دارند؛ اما در مباحث مربوط به آخرت، نقل‌گرا هستند و از این رو به رؤیت خداوند در روز قیامت قائل شده‌اند. با این وجود، آنان به مقتضای آیات میان رؤیت و ادراك تمایز قائلند و معتقدند كه ادراكْ مستلزم تناهی و محدودیت در ناحیه مُدرَك است و از این رو خدا را نمی‌توان ادراك كرد؛ اما می‌توان رؤیت كرد.[2]

در عین حال، آنان رؤیت خداوند را بدون مكان و جهت و بدون مقابله و اتصال شعاع یا وجود مسافت بین بیننده و خدا می‌دانند.[3] در اینجاست كه دیدگاه آنان به نحوی به تناقض می‌ انجامد. البته اگر رؤیت خداوند را به مفهوم رؤیت قلبی و تجربه عرفانی بدانیم، اشكالی به وجود نمی‌آید، لیكن مشكل در اینجاست كه آنان به رؤیت با چشم سر اعتقاد دارند.[4] در حالی كه رؤیت با چشم لزوماً با این لوازم جسمانی همراه است و رؤیت بدون این‌ها اساساً معنا و مفهومی نخواهد داشت. بنابراین، چگونه می‌توان چیزی را رؤیت كرد كه در مكان و جهتی معین قرار ندارد و میان او و بیننده نیز مقابله و وجود مسافت خاصی نمی‌توان تصور كرد؟ از این رو، این دیدگاه را از آنان نمی‌توان پذیرفت.[5]

 


[1]. به عنوان نمونه: ر.ك: ملاعلي قاري، شرح الفقه الاكبر، ص229 به بعد.

[2]. ر.ك: تبصرة الادلة، ج1، ص435.

[3]. ابومنصور ماتريدي، التوحيد، ص82؛ ابومعين نسفي، التمهيد القواعد التوحيد، ص217.

[4]. ابن‌همام، المسايره، ص19.

[5] . ر.ک : مهدی فرمانیان، درسنامه ی فرق و مذاهب کلامی، ص264.