• پنجشنبه، ۲ آبان ۱۳۹۸
  • الخميس، 24 صفر 1441
  • Thursday, 24 October 2019

آيا اقتدابه امام جماعت مذهب مخالف جايز است؟

آيا اقتدابه امام جماعت مذهب مخالف جايز است؟

بسم الله الرحمن الرحيم
بر اساس ديدگاه اهل سنت آيا اقتدابه امام جماعت مذهب مخالف جايز است؟
پاسخ دهنده: مولوي اسفندفر

پيش از اين که به اين سؤال پاسخ داده شود توجه خوانندگان محترم را به يک نکته مهم جلب می کنم .
مذاهب اسلامی در گذشته تاريخ
با توجه به اجتهادات صحابه بعد از رحلت رسول خدا (ص) و تابعين مخصوصاًً بعد از آغاز قرن دوم هجری که دانش مندان اسلامی به صورت حرفه ای و تخصوصی به اجتهاد روی آوردند و به تدوين فقه و گسترش فروعات فقهی پرداختند ، مذاهب فقهی فراوانی در شهر های مختلف جهان اسلام پديد آمده که بسيار از سرزمين ها و بلاد اسلامی دارای مذاهب فقهی خاصی بوده اند حتی گفته شده است از اوائل قرن دوم تا نيمه قرن چهارم هجری قمری بيش 137 مذهب فقهی در نقاط مختلف بلاد اسلامی در بين مسلمانان پديد آمده و مورد پيروی و عمل قرار گرفته است و مسلمانان زيادی به هريک از آن ها عمل می کرده اند وهمه آنان همديگر را در اجتهاد شان معذور دانسته و پيروی هريک از مذاهب و مجتهدين به پيروان مذاهب ديگر اقتدا می کرده اند و اختلاف در فروع فقهی هرگز باعث صف آرای و نزاع آنان نشده است زيرا اختلاف در مسائل نظری و فرعی که مجتهد با اجتهاد و تلاش خود از کتاب و سنت استنباط نموده است يک امر طبيعی و ضروری است و رهای از آن امکان پذير نيست و بر اين اساس پيروان هيچ مجتهدی حق ندارد بدون دليل مقلدين و پيروان مجتهدين ديگر را تکفير ، تفسيق و آنان را متهم به شرک و بی دينی کند .
پس از قرن چهارم و بسته شدن باب اجتهاد در نزد فقهای اهل سنت ، بسياری از مذاهب فقهی به علل و عوامل مختلف سياسی و اجتماعی ، منقرض شده و از بين رفته اند ، ولی عمده مذاهب فقهی که تا امروز در ميان مسلمانان باقی مانده و هرکدام از آنان در طول تاريخ مورد عمل عده ای از مسلمانان قرار گرفته و الان هم دارای پيروان فراوانی در نقاط مختلف جهان هستند عبارت است از مذهب فقهی شيعه که از ائمه اهل بيت پيروی می کنند ، مذهب فقهی حنفی که از نعمان بن ثابت ، معروف به ابی حنيفه پيروی می کنند ، مذهب فقهی مالکی که از مالک بن انس اصبحی پيروی می کنند ، مذهب فقهی شافعی که از محمد بن ادرس شافعي متابعت می کنند و مذهب فقهی حنبلی که از احمد بن حنبل شيبانی پيروی می کنند .
آنچه که در ميان رهبران و پيروان مذاهب اسلامی در گذشته قابل توجه بوده اين است که هيچ کدام از آنان ، رهبران و پيروان مذهب ديگر را از نظر اعتقادی تکفير و از نظر عملی تفسيق ، نکرده اند در حالی که ده ها اختلاف فقهی داشته اند و هيچ گاه فتوی نداده اند که با پيروان مذاهب ديگر وارد درگيری فيزيکی و جنگ شويد _ اگر گاهی درگيری فيزيکی بين پيروان آنان به وجود آمده متأسفانه در اثر تحريکات حکومت های فاسد بوده است که برای تحکيم پايه های حکومت شان با استفاده از پيروان متعصب ، جاهل و نادان آنان جنگ های مذهبی را در ميان مسلمانان راه انداخته اند _ بلکه با همان اختلافی که داشتند همديگر را تحمل نموده حتی برای استفاده های علمی و تقريب فکری و نظری به همديگر مراجعه نموده و از علوم يک ديگر استفاده می کرده اند و در مقام عمل به همديگر اقتدا نموده و نماز های خود را با جماعت خوانده اند .
اما سؤالی که می خواهيم در اين مقاله پاسخ داده شود اين است که آيا اقتدا پشت سر دانش مندان تشيع جايز است يا نه ؟ .
امامت محاصره کنندگان عثمان
نماز پشت سر فتنه گر و بدعت گزارجايز است زيرا نماز يک عمل خوب و پسنديده است و گناه بدعت آنان بر خود شان است .
بدعت گزاراز ديدگاه اهل سنت کسی است که عقيده و اعتقاد مخالف با عقائد اهل سنت و جماعت داشته باشند ، بنابر اين تعريف ، اهل تشيع از ديدگاه اهل سنت بدعت گزار هستند .
بخاری از حسن بصری نقل کرده است که « نماز را پشت سر بدعت گزار بخوانيد و گناه بدعت آنان بر خود شان است » .
باز بخاری از عبد الله بن عدی نقل کرده ، در هنگامی که عثمان درمحاصره باغيان بود نزد عثمان رفتم و گفتم : شما امام عموم مسلمانان هستيد ولی در محاصره قرارگرفته ونمی توانيد با مسلمانان نماز بخوانيد و کسانی برای ما امامت می کند که رهبری و امامت اين فتنه را به عهده دارند و اين برای ما عصر و حرج است ؟.
عثمان گفت : نماز بهترين عملی است که مردم انجام می دهند تا هنگامی که آنان آن عمل خوب و پسنديده را انجام می هند شما هم انجام دهيد ، اما هنگامی که به کار زيشت و ناپسند دست زدند شما از آن پرهيز کنيد .
مراد از بدعت گزاران در اين حديث کسانی هستند که در محاصره حضرت عثمان شرکت نموده و در فتنه واقع شده اند .
در روايت ديگری آمده است که عده ای از مردم کراهت داشتند که نماز پشت سر افرادی که در محاصره عثمان شرکت دارند بخوانند ولی ايشان اجازه داده که پشت سر آنان نماز بخوانيد .
يوسف انصاری از پدرش نقل کرده که مردم از نماز خواندن پشت سر محاصره کنندگان عثمان کراهت داشتند ولی ايشان گفت : هرکسی شما را به سوی نماز دعوت کردند ، اجابت کنيد و پشت سر آنان نماز بخوانيد .
اين حديث دلالت می کند که امام فتنه گر، اگرچه خارجی هم باشد حضرت عثمان فتوا داده که پشت سر آنان نماز بخوانيد و اشکال ندارد .
با توجه به اين احاديث ابن عابدين برای امام جماعت شش شرط ذکر نموده است ، 1) مسلمان باشد 2) بالغ باشد 3) عاقل باشد 4) مرد باشد 5) قرائت او صحيح باشد 6) از عذر مثل دائم رعاف و… سالم باشد .
هرکسی دارای اين شرائط باشد ، پشت سر او نماز جايز است و فرق نمی کند از هرمذهب فقهی که پيروی کند ولی اگر يکی از اين شرائط را نداشته باشد اقتدا به آن جايز نيست .
بنابر اين اقتدای پيرو هر مذهبی پشت سر پيرو مذهب ديگر با رعايت آن شرائط اشکالی ندارد مانند اقتدای حنفی به شافعی و بر عکس ، اقتدای حنبلی به مالکی و بر عکس ، اقتدای هريک از آنان به اهل تشيّع و بر عکس جايز است واگرچه در فروعات فقهی با هم اختلاف دارند زيرا مذهب امام معتبر است به همين دليل صحابه ، تابعين و تابعين تابعين هميشه به همديگر اقتدا می کردند با وجود اين که در ده ها فروع فقهی باهم اختلاف داشتند و اين اجماع است ولی آثار تعصب مذهبی به اختلاف منتهی شده است .
مولوی محمد اسفند فر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code