• یکشنبه، ۱۹ مرداد ۱۳۹۹
  • الأحد، 19 ذو الحجة 1441
  • Sunday, 9 August 2020

سؤال: آيا بر مشروعيت تقيه دليلی در قرآن وجود دارد؟

سؤال: آيا بر مشروعيت تقيه دليلی در قرآن وجود دارد؟

جواب: عمل به تقيه و تظاهر برخلاف حق و حقيقت در شرايطي از نظر عقل و خرد لازم است و شرع مطهر نيز آن را تأييد کرده است. در حقيقت تقيه يکي از تعاليم اسلام است که بر اساس آن، در مواردي که جان و عرض و مال يک فرد مسلمان در اثر اظهار عقيده مورد تهديد قرار گيرد، مي تواند عقيده خود را کتمان کند. در اصطلاح شرعي به اين امر «تقيه» گفته مي شود. جواز تقيه، نه تنها مدرک شرعي دارد، بلکه عقل و خرد نيز بر درستي و لزوم آن در شرايط حساس گواهي مي دهد. چه، از يک طرف حفظ جان و مال و آبرو لازم است، و از طرف ديگر عمل بر وفق عقيده يک وظيفه ديني است. امّا در مواردي که اظهار عقيده جان و مال و آبروي شخص را به خطر مي افکند و اين دو وظيفه عملاً با هم تزاحم و تعارض مي يابند، طبعاً حکم خرد آن است که انسان وظيفه و تکليف مهمتر را بر ديگري مقدم بدارد. در حقيقت، تقيه سلاح افراد ضعيف در مقابل اشخاص قدرتمند و بي رحم است، و پيداست که اگر تهديدي درکار نباشد، انسان نه عقيده خويش را کتمان مي کند و نه برخلاف اعتقاد خود عمل مي نمايد.

قرآن در مورد عمّار ياسر (و کليه کساني که در چنگ کافران گرفتار شده و به رغم ايمان استوار قلبي خويش، براي تخلص از چنگ آنان ظاهراً لفظ کفر را بر زبان جاري مي کنند) چنين مي فرمايد: «مَنْ کَفَرَ بِاللّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمانِهِ إِلاّ مَن أُکْرِهَ وَ قَلْبُـهُ مُطْمَئِنٌّ بِالإِيمانِ»[1]؛ کسي که پس از ايمان به خدا کفر ورزد (به سزاي عمل خود مي رسد) مگر کسي که از روي ناچاري و اجبار اظهار کفر کند، ولي قلبش به ايمان، قرص و محکم باشد».

در آيه ديگر مي فرمايد: «لا يَتّخِذِ المؤْمِنُونَ الکافِرينَ أولياءَ مِنْ دُونِ المُؤْمِنينَ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِک فَلَيْسَ مِنَ اللّهِ فِي شَيء إِلاّ أَنْ تَتّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً وَيُحَذِّرُکُمُ اللّهُ نَفْسَهُ وَإِلَي اللّه الْمَصِيرُ»[2]؛ روا نيست مؤمنان کافران را به جاي مؤمنان وليّ خود گيرند، و هرکس چنين کند پيوند خويش را با خداوند گسسته است؛ مگر اينکه خود را (براي ايمني از شر آنها) در حصن و حفاظِ تظاهر به قبول ولايتشان قرار دهيد. خداوند شما را از مخالفت با خويش برحذر مي دارد و بازگشت همگان به سوي خدا است». مفسران اسلامي در شرح اين دو آيه، همگي اصل تقيه را اصلي مشروع دانسته اند.[3]اصولاً هرکس مطالعه مختصري در تفسير و فقه اسلامي داشته باشد، مي داند که اصل تقيه از اصول اسلامي است و نمي توان آيات فوق و نيز عمل مؤمن آل فرعون در کتمان ايمان خويش و اظهار خلاف آن را (غافر/28) ناديده گرفت و تقيه را به طور کلّي منکر شد. بنابراين تقيه هم ريشه ي قرآني دارد و هم عقل بر صحت آن گواهي مي دهد.

[1]. نحل106.

[2]. آل عمران28.

. [3]تفسيرطبري:ج3، ص 153؛تفسيررازي:ج8، ص 113؛تفسيرنسفي،درحاشيه تفسيرخازن: ج1، ص 271؛روح المعاني:ج3، ص 121؛مجمع البيان ج1، ص430.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code