• یکشنبه، ۱۹ مرداد ۱۳۹۹
  • الأحد، 19 ذو الحجة 1441
  • Sunday, 9 August 2020

سؤال: آيا «بسم اللَّه …» جزء سوره است يا خیر؟

سؤال: آيا «بسم اللَّه …» جزء سوره است يا خیر؟

جواب: بايد توجه داشت كه اين موضوع برخاسته از يك نظريه ی فقهى است و آن اين است كه: آيا «بسم ‏اللَّه الرحمن الرحيم» يكى از آيات سوره حمد است يا نه؟ و به صورت كلّى آيا «بسم‏ اللَّه …» يكى از آيات هر سوره قرآن است يا خیر؟

در نتيجه، هر كس معتقد است «بسم ‏اللَّه …» از آيات سوره حمد است، قرائت آن را در نماز واجب مى ‏داند. همچنين كسى كه آن را آيه‏ اى از هر سوره مى ‏داند، طبعاً- چه در حمد و چه در غير حمد- فتوا به وجوب قرائت آن مى ‏دهد. [1]

براساس اين مطلب، قول مشهور در فقه «حنفی» و «مالکی» آن است که «بسم الله»، نه در سوره حمد و نه در سوره های دیگر، جزء آیات به حسب نیامده، که چنین نظری نظر صحیحتر در فقه حنبلی نیز می باشد.

در مقابل نظر فقهای «شافعی» آن است که «بسم الله» آیه ای مستقل در سوره حمد و سایر سوره های قرآن بوده و در قولی از «احمد بن حنبل» نیز نقل شده که وی «بسم الله» را جزء سوره حمد دانسته است.[2]

فقیهان شيعه، براساس روايات امامان معصوم(علیهم السلام)، [3] معتقند كه: «بسم‏ اللَّه …» جزء همه سوره ‏هاى قرآن- جز سوره برائت- است؛[4] لذا فتوا داده ‏اند كه اگر كسى «حمد» يا سوره بعد از «حمد» را بدون «بسم ‏اللَّه …» بخواند، حمد و سوره كامل نخوانده است، و چنین نقصانی در صورت انجام عمدی آن موجب بطلان نماز خواهد بود.[5]

[1] . ابن رشد قرطبى، بداية المجتهد، بيروت، دارالمعرفة، ج 1، ص 125.

[2] . الموسوعة الفقهية الكويتية، ج8، ص83: «اتَّفَقَ الْفُقَهَاءُ عَلَى أَنَّ الْبَسْمَلَةَ جُزْءٌ مِنْ آيَةٍ فِي قَوْله تَعَالَى: { إِنَّهُ مِنْ سُلَيْمَانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ } وَاخْتَلَفُوا فِي أَنَّهَا أَيَّةٌ مِنَ الْفَاتِحَةِ ، وَمِنْ كُل سُورَةٍ. وَالْمَشْهُورُ عِنْدَ الْحَنَفِيَّةِ، وَالأَْصَحُّ عِنْدَ الْحَنَابِلَةِ، وَمَا قَال بِهِ أَكْثَرُ الْفُقَهَاءِ هُوَ: إِنَّ الْبَسْمَلَةَ لَيْسَتْ آيَةً مِنَ الْفَاتِحَةِ وَمِنْ كُل سُورَةٍ، وَإِنَّهَا آيَةٌ وَاحِدَةٌ مِنَ الْقُرْآنِ كُلِّهِ، أُنْزِلَتْ لِلْفَصْل بَيْنَ السُّوَرِ، وَذُكِرَتْ فِي أَوَّل الْفَاتِحَةِ…وَالْمَشْهُورُ عِنْدَ الْمَالِكِيَّةِ: أَنَّ الْبَسْمَلَةَ لَيْسَتْ آيَةً مِنَ الْقُرْآنِ إِلاَّ فِي سُورَةِ النَّمْل، فَإِنَّهَا جُزْءٌ مِنْ آيَةٍ …وَرُوِيَ عَنِ الإِْمَامِ أَحْمَدَ أَنَّ الْبَسْمَلَةَ مِنَ الْفَاتِحَةِ…وَمَذْهَبُ الشَّافِعِيَّةِ: أَنَّ الْبَسْمَلَةَ آيَةٌ كَامِلَةٌ مِنَ الْفَاتِحَةِ وَمِنْ كُل سُورَةٍ»؛ فخر رازى، تفسير مفاتيح الغيب، بيروت، ط 3، داراحياء التراث العربى، ج 1، ص 205.

[3] . شيخ حر عاملى، وسائل الشيعة، تهران، دارالكتب الإسلاميه، ج 4، ص 745.

[4] . مفید، المقنة، ص105: «ثم يقرأ الحمد و قل هو الله أحد يفتتحها ب بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‏، كما افتتح الحمد بذلك و ليكن نظره في حال قيامه إلى موضع سجوده»؛ طوسی، الخلاف، ج1، ص330: «مسألة 82 [البسملة آية من كل سورة] «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» آية من كل سورة من جميع القرآن، و هي آية من أول سورة الحمد»؛ حلی، تذکرة الفقهاء، ج3، ص134؛ سيد كاظم يزدى، عروةالوثقى، تهران، دارالكتب الأسلاميه، ص 220، مسئله 9.

[5] . بحرانی، الحدائق الناضرة فی احکام عترة الطاهرة، ج8، ص105.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code