• سه شنبه، ۲۱ مرداد ۱۳۹۹
  • الثلاثاء، 21 ذو الحجة 1441
  • Tuesday, 11 August 2020

سؤال: حکم سجده ی تلاوت از دیدگاه مذاهب فقهی چگونه است؟

جواب:در فقه شیعه به هنگام خواندن و یا استماع و گوش فرا دادن[1] به هر یک از چهار آیه[2] در چهار سوره ی: سجده؛[3] فصّلت؛[4] النّجم؛[5] علق،[6] سجده بر مکلف واجب می گردد؛ که به این آیات، آیات عزائم گفته می شود.[7]

همچنین این امر در آیات سوره‌هاى : أعراف؛[8] رعد؛[9] نحل؛[10] اسراء؛[11] مريم؛[12] حجّ؛[13] فرقان؛[14] نمل؛[15] صاد؛[16] و انشقاق،[17] نیز مستحب بوده؛ بلكه در غير این آیات، در هر آیه ای که در آن امر به سجده شده باشد، سجده كردن پس از قرائت و یا پس از استماع آن آیات مستحب می باشد.[18]

در مذاهب فقهی اهل سنت، در فقه حنفی سجده ی تلاوت واجب بوده؛[19] اما در مقابل از دیدگاه مذاهب فقهی «شافعی» و «مالکی» و «حنبلی» حکم سجده ی تلاوت استحباب آن می باشد[20]

مواضع سجده ی تلاوت از دیدگاه اهل سنت در ده مورد اتفاقی و در پنج مورد اختلافی می باشد. موارد اتفاقی عبارتند از:

1 . سوره ی اعراف؛ آخرین آیه ی آن: . . . «وَيُسَبِّحُونَهُ وَلَهُ يَسْجُدُونَ ».

2 . سوره ی رعد: (آیه ی 15). . .«وَظِلاَلُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَالآْصَال».

3 . سوره ی نحل: ( آیه ی 50) . . . «وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ».

4 . سوره ی اسراء: (آیه ی 107) . . . «وَيَزِيدُهُمْ خُشُوعًا».

5 . سوره ی مریم: ‌(آیه ی 58). . . «خَرُّوا سُجَّدًا وَبُكِيًّا».

6. سوره ی حج: (آیه ی 18). . .« إِنَّ اللَّهَ يَفْعَل مَا يَشَاءُ».

7 . سوره ی نمل: (آیه ی 27). . . «رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ».

8. سوره ی سجده: (آیه ی 15)…«وَهُمْ لاَ يَسْتَكْبِرُونَ».

9 . سوره ی فرقان: (آیه ی 60). . . «وَزَادَهُمْ نُفُورًا».

10. سوره ی فصلت: (آیه ی 38) . . .«وَهُمْ لاَ يَسْأَمُونَ».[21]

همچنین موارد اختلافی نیز عبارتند از:

1. سوره ی حج: (آیه ی 77)…«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا».

2. سوره ی ص: (آیه ی24 و 25)… «وَظَنَّ دَاوُدُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعًا وَأَنَابَ»…« فَغَفَرْنَا لَهُ ذَلِكَ وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ».

3. سوره ی نجم: (آیه ی62)…«فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَ اعْبُدُوا».

4. سوره ی انشقاق: (آیه ی 21)…«وَ إِذا قُرِئَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنُ لا يَسْجُدُونَ».

5. سوره ی علق: (آیه ی 19)…«كَلاَّ لا تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِب».[22]

[1] . بر خلاف صرف شنیدن آنها که بنا بر اظهر در این صورت سجده واجب نمی باشد؛ هر چند که ترک احتیاط شایسته نیست؛ لذا در صورتی که این آیات به گوش مکلف برسد احتیاطا سجده نماید.(ر.ک: تحریر الوسیله ، امام خمینی،‌ ج1، ص178).

[2] . در صورتی که مکلف این سوره ها را بدون آنکه آیات مورد نظر را بخواند و یا بشنود، تلاوت نماید، سجده بر او واجب نمی گردد.

[3] . السجدة(32)، 15: «إِنَّما يُؤْمِنُ بِآياتِنَا الَّذِينَ إِذا ذُكِّرُوا بِها خَرُّوا سُجَّداً وَ سَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ هُمْ لا يَسْتَكْبِرُون».

[4] . فصلت(41)، 37: «وَ مِنْ آياتِهِ اللَّيْلُ وَ النَّهارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لا لِلْقَمَرِ وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُون».

[5] . النجم(53)،62: « فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَ اعْبُدُوا».

[6] . العلق(96)، 19: « كَلاَّ لا تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِب».

[7] . الکافی، الکلینی، ج3، ص317.

[8] . الاعراف(7)، 206: « إِنَّ الَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ لا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِهِ وَ يُسَبِّحُونَهُ وَ لَهُ يَسْجُدُون».

[9] . الرعد(13)، 15: « وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ ظِلالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصال».

[10] . النحل(16)، 49-50: «وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ دابَّةٍ وَ الْمَلائِكَةُ وَ هُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ؛‌ يَخافُونَ رَبَّهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ ».

[11] . اسری(17)، 109: «وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ يَبْكُونَ وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعاً».

[12] . مریم(19)؛ 58: « أُولئِكَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ وَ مِمَّنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ وَ مِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْراهِيمَ وَ إِسْرائِيلَ وَ مِمَّنْ هَدَيْنا وَ اجْتَبَيْنا إِذا تُتْلى‏ عَلَيْهِمْ آياتُ الرَّحْمنِ خَرُّوا سُجَّداً وَ بُكِيًّا».

[13] . الحج(22)، 18: أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ الْجِبالُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَابُّ وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَ كَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذابُ وَ مَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ ما يَشاء». و همچنین: الحج(22)، 77: « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَ اسْجُدُوا وَ اعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَ افْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُون».

[14] . الفرقان(25)، 60: « وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اسْجُدُوا لِلرَّحْمنِ قالُوا وَ مَا الرَّحْمنُ أَ نَسْجُدُ لِما تَأْمُرُنا وَ زادَهُمْ نُفُورا».

[15] . النمل(27) ،26:« أَلاَّ يَسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي يُخْرِجُ الْخَبْ‏ءَ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ يَعْلَمُ ما تُخْفُونَ وَ ما تُعْلِنُونَ؛ اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيم».

[16] . ص(38) ،24:«قالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤالِ نَعْجَتِكَ إِلى‏ نِعاجِهِ وَ إِنَّ كَثِيراً مِنَ الْخُلَطاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلى‏ بَعْضٍ إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ قَلِيلٌ ما هُمْ وَ ظَنَّ داوُدُ أَنَّما فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَ خَرَّ راكِعاً وَ أَناب».

[17] . الانشقاق(84)،‌21: «وَ إِذا قُرِئَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنُ لا يَسْجُدُونَ».

[18] . جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام، ج‌10، ص: 217

[19] . همان: «الحنفية قالوا: حكم سجدة التلاوة الوجوب تارة يكون موسعا وتارة يكون مضيقا».

[20] . الفقه علی المذاهب الاربعة، الجزیری، ج1، ص464: « أما حكمها فهو السنية للقارئ والمستمع».

[21] . ر. ک: الموسوعة الکویتیة،‌ج24، ص216.

[22] . همان.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code