• چهارشنبه، ۱۵ مرداد ۱۳۹۹
  • الأربعاء، 15 ذو الحجة 1441
  • Wednesday, 5 August 2020

سؤال: واژهای ملل و نحل و فرق و مذاهب به چه معنایی می باشند؟

سؤال: واژهای ملل و نحل و فرق و مذاهب به چه معنایی می باشند؟

جواب:ديرزماني است كه اصطلاح ملل و نحل مترادف اصطلاح فرق و مذاهب به كار مي‌رود، ولي در كتب رايج ملل و نحل، بيشر مترادف كلمه ی اديان بلكه فراختر از آن به كار رفته است، اما تعريف مشخصي از آن بيان نشده است.

با مراجعه به كتب لغت و ملل و نحل در اين زمينه مي‌توان اين علم را همان علم اديان و فرقه شناسي اسلامي ناميد. مِلَل جمع ملت بوده و پانزده بار در قرآن كريم به كار رفته است. معناي لغوي آن طريقت، سنّت، آيين و كيش است.[1]

برخي ملّت را به معناي طريقت انبياء و با بار مثبت معنا كرده‌اند و گويا صاحبان آثار ملل و نحل همين مفهوم را برداشت كرده‌اند و آن را مترادف اديان آسماني معنا كرده‌اند؛[2] اگرچه در قرآن در معناي منفي نيز به كار رفته است. همچنین نِحَل جمع نحله به معناي ادعاي دروغين و بدون دليل است. ملل و نحل‌نويسان لفظ نحله را مترادف مكاتب غير آسماني قرار داده و فيلسوفان را نيز در اين مجموعه داخل كرده‌اند.[3]

همچنین فِرَق جمع فرقه به معناي جدا شدن است و در اصطلاح فرقه شناسي به گروه خاصي با عقايد كلامي يا فقه خاص اطلاق مي‌شود. اين اصطلاح در طول تاريخ از ضابطه خاصي پيروي نكرده و طبق زعم نويسنده آن كتاب به طيف‌هاي گوناگوني اطلاق مي‌شود.

مشكل اساسي اين است كه مشخص نيست كه يك گروه بايد داراي چه ويژگي‌هايي باشد تا بتوان اطلاق فرقه به آن نمود. به احتمال بسيار وقايع تاريخي تأثير زيادي در اطلاق فرقه به يك گروه خاص داشته‌اند.

مذهب نيز مثل لفظ فرقه اصطلاح عامي است كه ضابطه خاصي نداشته، ولي از بار منفي كمتري نسبت به اصطلاح فرقه برخوردار است. به نظر مي‌رسد اگر افرادي خود را حق مطلق و ديگران را باطل محض معرفي كردند اين خود اولين گام براي پيدايش يك فرقه است و نيز بالعكس اگر گروهي گروه ديگر را طرد نمود و آنان را باطل محض معرفي كرد راه را براي ايجاد يك فرقه جديد هموار كرده است.

[1]. المعجم المجمعي، ج7ـ8، ص136.

[2]. شهرستاني بر اين اساس اديان توحيدي را جزء ملل قرار داده است.

[3]. ر.ك: الفصل ابن‌حزم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code