• چهارشنبه، ۱۵ مرداد ۱۳۹۹
  • الأربعاء، 15 ذو الحجة 1441
  • Wednesday, 5 August 2020

سؤال: ویژگی های مكتب كلامى ماتريديه و تفاوت آن با مکتب اشعری را بیان نمائید؟

سؤال: ویژگی های مكتب كلامى ماتريديه و تفاوت آن با مکتب اشعری را بیان نمائید؟

جواب: در زمانى كه ابوالحسن اشعرى در عراق عليه معتزله بپا خاست و به ترويج و عقايد اهل حديث- با اصلاح و تعديل آن- پرداخت، محمدبن محمد ماتريدى[1]سمرقندى- متولد 333 ه- نيز در ناحيه خراسان به شكلى ديگر از مذاهب اهل حديث حمايت كرد و عليه معتزله تبليغ نمود هر چند اشعرى در فروعات فقهى شافعى مذهب و ماتريدى تابع مكتب فقهى ابوحنيفه بود.

ويژگى ‏هاى مكتب ماتريدى‏

1- در اين مكتب درمقایسه با مکتب اشعری به عقل بهاى بيشترى داده شده و شايد ماتريدى در اين جهت از روش فقهى ابوحنيفه نيز متأثر شده كه در فروعات به قياس و استحسان عمل مى‏ كرد، از اين رو ماتريديّه هر چند بر معتزله حمله كردند، اما به روش كلامى آنان نزديكترند.

2- ماتريديه به تنزيه نزديكتر است تا تشبيه و تجسيم.

در اينجا به مواردى از عقايد ماتريديه و افتراقشان با اشاعره اشاره مى‏شود:

الف- هر دو مكتب بر لزوم ايمان به صفات خبرى تأكيد دارند؛ جز اين كه اشاعره وجود آن صفات را به معناى ظاهرى‏ اش با قيد عمومى«بلاکیف» براى خداوند اثبات مى‏ كنند، ولى ماتريديه مى‏ گويند: ما به وجود اين صفات در خدا به معنايى كه خودش اراده كرده، ايمان داريم، زيرا صفات خبرى كه از راه كتاب و سنت به ما رسيده جزو متشابهات است كه بايد علم بدان را به خدا واگذار نمود و اصل تنزيه را در مورد او مراعات كرد.

ب- ماتريديه برخلاف اشاعره، به حسن و قبح عقلى به شكلى خاص معترفند؛ يعنى مى ‏گويند: عقل، حسن و قبح بعضى افعال را درك مى‏كند، اما نمى ‏تواند بر خداوند واجب كند كه بايد كار حسن (همانند عدل) را انجام دهد و كار قبح (مانند ظلم) را ترك كند؛ زيرا كسى نمى‏ تواند بر خداوند حكمرانى كند.[2]

البته دو مكتب اشاعره و ماتريدى مشتركاتى نيز دارند؛ به عنوان مثال، هر دو بر جواز رؤيت خدا در آخرت و به كلام نفسى به عنوان صفت قديم الهى تأكيد مى‏ ورزند و در مجموع هر دو مكتب، در دفاع از مكتب اهل حديث و رد بر معتزله وحدت هدف دارند.

مكتب كلامى ماتريديه برخلاف اشاعره از رواج چندانى برخوردار نشد؛ زيرا از طرفى ابوالحسن اشعرى در مركز حكومت اسلامى يعنى عراق مى ‏زيست و دستگاه خلافت تنها از او حمايت كرد و از طرفى ديگر ماتريديه همانند معتزله به عقل بهاى بيشترى داد و اين يك نقطه منفى در آن عصر به حساب مى ‏آمد[3].

[1] . ماتريد نام يكى از روستاهاى سمرقند است. ر. ك: الملل و النحل، جعفر سبحانى، ج 3، ص 12.

[2] . در پاسخ به این سخن گفته می شود: كار عقل فقط درك كردن است منتهى با توجه به صفات كماليه‏اى كه عقل در خداوند سراغ دارد، مى‏ گويد: محال است خداوند با اين صفات، عدل نورزد و يا ظلم كند. به عبارت ديگر، عدل كردن و ظلم ننمودن وجوب بالقياس نسبت به ذات خداوند دارند؛ يعنى از خداى آن چنانى صدور اين گونه افعال لازم و واجب است و اين غير از حكمرانى عقل بر خداوند است بلكه كشف يك واقعيت مى ‏باشد.

[3] . براى اطلاع بيشتر از مكتب ماتريديه ر. ك: الملل و النحل، جعفر سبحانى، ج 3، ص 1- 64.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code