• چهارشنبه، ۱۵ مرداد ۱۳۹۹
  • الأربعاء، 15 ذو الحجة 1441
  • Wednesday, 5 August 2020

سؤل: مراد از «مرجون لامرالله»، در سوره توبه چیست؟

سؤل: مراد از «مرجون لامرالله»، در سوره توبه چیست؟

جواب: غير از افراد بسيار شايسته و مؤمن و افراد بسيار زشت و كافر و غير از مستضعفين و کسانی که بدانها ملحق می گردند، و غير از مؤمنين معمولى كه كارهاى خوب و بد را با هم آميخته بجا مى‏ آورند، قرآن مجيد افرادى را بيان مي كند كه فوراً به حساب آنها رسيدگى نمى‏ شود؛ بلكه تأخير مى‏ افتد تا وقتى كه قيامت در رسد و به حساب نفوس و صلاح و طلاح آنها رسيدگى شود، در قيامت كه عالم ظهورات نفوس است. در آنجا خداوند بر اساس حالت‏هاى نفسيّه آنان، يا آنانرا مورد رحمت خود قرار مي دهد و يا آنكه تسليم عذاب مي كند، و آنان را «مُرْجَوْن لِامْرِ اللَهِ» گويند.

در سوره توبه، پس از آنكه خداوند حال مردم بسيار خوب و بسيار بد و مردمى كه اعمالشان آميخته خوبى و بدى است را ذكر مى ‏نمايد، حال اين طائفه را بيان مي كند؛ بدين طريق:

1) «وَالسَّبِقُونَ الاوَّلُونَ مِنَ الْمُهَجِرِينَ وَ الانْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسنٍ رَضِىَ اللَهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَنَّتٍ تَجْرِى تَحْتَهَا الانْهرُ خلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًا ذ لِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ»؛[1] پيشگامان نخستين از مهاجرين و انصار، و كسانى كه به نيكى از آنها پيروى كردند، خداوند از آنها خشنود گشت، و آنها (نيز) از او خشنود شدند و باغهايى از بهشت براى آنان فراهم ساخته، كه نهرها از زير درختانش جارى است جاودانه در آن خواهند ماند و اين است پيروزى بزرگ.

2) «وَ مِمَّنْ حَوْلَكُم مِنَ الاعْرَابِ مُنفِقُونَ وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ سَنُعَذِّبُهُم مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَى‏ عَذَابٍ عَظِيمٍ»؛[2] و از أعرابى كه در اطراف شما زندگى مى‏ كنند جماعتى از منافقين هستند و از اهل مدينه نيز جماعتى هستند كه نفاق خود را به حدّ اعلى رسانيده و در اين نفاق استمرار و دوام دارند، تو آنها را نمى ‏شناسى و ما آنها را مى‏ شناسيم. بزودى دوبار آنان را عذاب خواهيم كرد (يكى در عالم دنيا و يكى در عالم برزخ) و سپس به عذابى عظيم فرستاده خواهند شد.

3) « وَ ءَاخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صلِحًا وَ ءَاخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ»؛[3] و جماعت ديگرى هستند كه به گناهان خود اعتراف نموده، مقدارى از اعمال صالحه انجام داده‏ اند و مقدارى از اعمال زشت بجاى آورده ‏اند. شايد خداوند از گناه آنها درگذرد، و بدرستي كه خداوند غفور و رحيم است.

و پس از بيان چند آيه مي رسد به اين آيه:

4) «وَءَاخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِامْرِ اللَهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَ اللَهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ»؛[4] و گروهى ديگر، به فرمان خدا واگذار شده‏ اند (و كارشان با خداست) يا آنها را مجازات مى‏كند، و يا توبه آنان را مى‏پذيرد (، هر طور كه شايسته باشند) و خداوند دانا و حكيم است!

مرحوم کلینی درکتاب شریف«كافى»به دو سند متّصل از حضرت امام محمّد باقر«عليه السلام» روايت مي كند راجع به « مُرْجَوْنَ لِامْرِ اللَهِ » و مضمون دو روايت يكى است، ولى ما در اينجا عين عبارت روايت اوّل را مى ‏آوريم:

محمّد بن يحيى از أحمد بن محمّد از علىّ بن حَكَم از موسى بن بكراز زُرارة از حضرت باقر «عليه السّلام » در قول خداوند عزّ و جلّ:« وَ ءَاخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِامْرِ اللَه» :

1- قَالَ: قَوْمٌ كَانُوا مُشْرِكِينَ فَقَتَلُوا مِثلَ حَمْزَةَ وَ جَعْفَرٍ وَ أَشْبَاهَهُمَا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ، ثُمَّ إنَّهُمْ دَخَلُوا فِى الإسْلَامِ فَوَحَّدُوا اللَهَ وَ تَرَكُوا الشِّرْكَ وَ لَمْ يَعْرِفُوا الإيمَانَ بِقُلُوبِهِمْ فَيَكُونُوا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَتَجِبَ لَهُمُ الْجَنَّةُ، وَ لَمْ يَكُونُوا عَلَى جُحُودِهِمْ فَيَكْفُرُوا فَتَجِبَ لَهُمُ النَّارُ؛ فَهُمْ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ إمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَ إمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ[5].

حضرت باقر «عليه السّلام» در تفسير اين آيه:«وَ ءَاخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِامْرِ اللَهِ » فرمودند: مراد از آنها قومى هستند كه سابقاً از مشركان بوده ‏اند و مانند حضرت حمزه سيّد الشّهداء و حضرت جعفر طيّار و أمثال آنها را از گروه مؤمنان به خدا كشته‏ اند؛ و سپس آنها داخل در دين اسلام شدند و خداى را به وحدانيّت پذيرفتند و شرك را ترك گفتند، امّا ايمان در دلهاى آنان وارد نشد، و معرفت به خدا به دلهاى خود پيدا نكردند تا از مؤمنين باشند و بهشت بر آنان واجب گردد، و نيز بر انكار و مكابره خود هم باقى نمانده ‏اند تا از كافران باشند و آتش بر آنها واجب شود؛ اينان بر همين حال هستند كه يا پروردگار آنها راعذاب كند و يا از آنها بگذرد».

مضمون اين روايت را علىّ بن إبراهيم با سند متّصل خود در تفسيرش آورده است.

2- در بعضى از روايات اين طائفه را از زمره مستضعفين شمرده‏ اند، چنانكه در «معانى الاخبار» و «تفسير عيّاشى»، در اوّلى با سند متّصل خود، و در دوّمى مرفوعاً روايت مي كند از حُمران بن أعيَن‏:

قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَهِ «َعلَيْهِ السَّلَام»ُ عَنْ قَوْلِ اللَهِ عَزّ وَ جَلَّ«: إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ»‏؛قَالَ: هُمْ أَهْلُ الْوَلَايَةِ. قُلْتُ: وَ أَىُّ وَلَايَةٍ؟فَقَالَ: أَمَا إنَّهَا لَيْسَتْ بِوَلَايَةٍ فِى الدِّينِ وَ لَكِنَّهَا الْوَلَايَةُ فِى الْمُنَاكَحَةِ وَ الْمُوَارَثَةِ وَ الْمُخَالَطَةِ وَ هُمْ لَيْسُوا بِالْمُؤْمِنِينَ وَ لَا بِالْكُفَّارِ وَ هُمُ الْمُرْجَوْنَ لِامْرِ اللَهِ عَزّ وَ جَلَّ.[6]

حمران مي گويد: از حضرت امام جعفر صادق «عليه السّلام» درباره تفسير آيه مستضعفين سؤال كردم. حضرت فرمودند: ايشان اهل ولايت اند.عرض كردم: كدام ولايت؟

حضرت فرمودند: مراد من از ولايت، آن ربط و وابستگى قلبى نيست كه به حقيقت دين مربوط باشد، بلكه مراد من از ولايت همان ظاهر اسلام و استفاده كردن از نكاح و ارث و آميزش با مسلمانان است، ليكن در حقيقت، اين افراد نه از مؤمنين هستند و نه از كفّار، و بلکه آنان مُرجَونَ لِامْرِ اللَه «عَزّ وَ جلَّ» هستند.

3- در تفسير «الميزان» روايت كرده‏ اند از «تفسير قمّى» از ضُرَيس كُناسىّ از حضرت أبى جعفر امام محمّد باقر «عليه السّلام‏»:

قَالَ: قُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا حَالُ الْمُوَحِّدِينَ الْمُقِرِّينَ بِنُبُوَّةِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَهُ عَلَيْهِ وَ ءَالِهِ مِنَ الْمُذْنِبِينَ الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَ لَيْسَ لَهُمْ إمَامٌ وَ لَا يَعْرِفُونَ وَلَايَتَكُمْ؟

فَقَالَ: أَمَّا هؤُلَآءِ فَإنَّهُمْ فِى حُفَرِهِمْ لَا يَخْرُجُونَ مِنْهَا؛ فَمَنْ كَانَ لَهُ عَمَلٌ صَالِحٌ، وَ لَمْ يَظْهَرْ مِنْهُ عَدَاوَةٌ فَإنَّهُ يُخَدُّ لَهُ خَدٌّ إلَى الْجَنَّةِ الَّتِى خَلَقَهَا اللَهُ بِالْمَغْرِبِ، فَيَدْخُلُ عَلَيْهِ الرَوْحُ فِى حُفْرَتِهِ إلَى يَوْمِ الْقِيَمَةِ حَتَّى يَلْقَى اللَهَ فَيُحَاسِبَهُ بِحَسَنَاتِهِ وَ سَيِّئَاتِهِ، فَإمَّا إلَى الْجَنَّةِ وَ إمَّا إلَى النَّارِ.فَهؤُلَآءِ الْمَوْقُوفُونَ لِامْرِ اللَهِ عَزّ وَ جَلَّ…»[7] .

ضريس كناسىّ مي گويد: به حضرت باقر«عليه السّلام »عرض كردم: فدايت شوم، افرادى هستند كه به وحدانيّت خداوند عزّ و جلّ اقرار و اعتراف نموده‏ اند و به نبوّت محمّد«صلّى الله عليه و آله و سلّم»اقرار كرده‏ اند ولى به ولايت شما آشنا نشده ‏اند، و از گناهكارانى هستند كه مى‏ ميرند و امامى ندارند؛ حال آنها چيست‏ حضرت فرمودند: اين افراد را در قبرهاى خود نگاه مي دارند به طوريكه خارج نمى ‏شوند. از ميان آنها افرادى كه اعمال صالحه انجام داده‏ اند و نسبت به ما از آنها عداوتى بروز ننموده است، از زير قبور آنان نقبى مى ‏كشند تا بهشتى كه پروردگار در مغرب خلق فرموده است، و از اين راه رَوح از آن بهشت پيوسته در اين قبور مى ‏آيد تا روز قيامت و تا اينكه خدا را ملاقات كنند، پس خداوند به حساب آنان رسيدگى فرموده و يا به بهشت و يا به دوزخ بفرستد؛ اين افراد هستند كه مَوْقوفونَ لِامْرِ اللَه ‏اند.

به هر حال کار این گروه به خدا واگذار شده است و البته رحمت خدا نیز بر غضب او مقدم است.ورحمت گسترده اش شامل همه چیز شده است.

[1] .التوبة/100.

[2] .التوبة/101.

[3] .همان/102.

[4] . التوبة/106.

[5] الكافي، ج‏2، ص: 406.

[6] . معاني الأخبار، ص 203، باب معنى المستضعف.

[7] . بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار ،ج‏69، 159 .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code